Zarabiaj w kryzysie

System bankowy w każdym kraju (a także, jeżeli mowa o nieco szerszym zasięgu – dla przykładu w Unii Europejskiej) musi być w odpowiedni sposób regulowany. Dlatego też właśnie istnieją tak zwane banki centralne – czyli takie instytucje, które ponoszą odpowiedzialność za to, w jaki sposób ów system funkcjonuje. W naszym kraju takową instytucją jest Narodowy Bank Polski. Generalnie rzecz biorąc, na temat funkcjonowania banków centralnych można bardzo dużo mówić, w każdym bądź razie spełniają one trzy elementarne funkcje. Przede wszystkim emitują gotówkowe pieniądze, a następnie zaś wprowadzają je do ogólnego obiegu. Odbywa się to poprzez różne formy, dla przykładu poprzez skupywanie walut obcych. Poza tym bank centralny w przypadku wszystkich innych banków, a także pozostałych instytucji finansowych pełni funkcję nadrzędną. Być może niewiele osób o tym wie, ale każdy bank komercyjny zobowiązany jest do posiadania swojego rachunku w banku centralnym właśnie. To także bank centralny jest tą instytucją, która bankom dla przykładu udziela kredytów, przyjmuje również depozyty. I wreszcie trzecia bardzo istotna sprawa, a mianowicie taka, że bank centralny to zawsze bank skarbu państwa. Można tutaj powiedzieć także i o wielu innych funkcjach, jakie instytucja ta pełni. To dzięki niemu państwo jest w stanie ustalać oraz precyzować swoje cele dotyczące polityki pieniężnej. Ponadto kształtuje on również kurs krajowej waluty. W bezpośredni sposób oddziałuje na pieniężny rynek, wykorzystując do tego celu rozmaite instrumenty. Polegają one przede wszystkim na perswazji oraz na kontrolowaniu zarówno stóp procentowych, jak i kredytów. Jedno i drugie potrzebne jest między innymi do tego, aby równowaga na rynku pieniężnym mogła być zachowana – dlatego chociażby dość często można usłyszeć, że Narodowy Bank Polski zmienił wysokość stóp procentowych. Zarówno wspominane powyżej kontrola, jak i perswazja przybierać mogą rozmaitą postać. Poza tym też w naszym kraju wykorzystywanie perswazji, jeżeli chodzi o rynek finansowy, nie jest domeną tylko i wyłącznie Narodowego Banku Polskiego. Instrumenty te stosowane są również przez Radę Polityki Pieniężnej. Decyzje w zakresie stóp procentowych są dla klientów banków niezwykle cenne, albowiem w realny sposób przekładają się one na wysokość rat spłacanych przez nich kredytów oraz pożyczek. W znakomitej większości przypadków jest bowiem tak, że odgórnie wydawane decyzje najbardziej odczuwalne są dla społeczeństwa, które ponosi ich konsekwencje.

Pojęcie rynku gospodarczego jest bardzo szerokie i składa się na nie cały szereg rozmaitych zagadnień oraz zjawisk. Zjawiska te niekoniecznie mają pozytywny charakter, czego przykładem może być bezrobocie. Jest to zjawisko o społecznym charakterze, a polega na tym, że osoby, które są zdolne do podjęcia pracy, nie mają jej i znaleźć nie mogą – dzieje się to z wielu rozmaitych powodów. Osoba bezrobotna to taka osoba, która nigdzie nie jest zatrudniona, nie prowadzi również żadnej działalności gospodarczej, nie ma żadnych dochodów, ale jest gotowa i zdolna do tego, aby w każdej chwili pracę podjąć. Tak z grubsza rzecz biorąc przedstawia się definicja bezrobotnego. To, jaka stopa bezrobocia panuje w naszym chociażby kraju określane jest na podstawie danych pochodzących z urzędów pracy. Pamiętać jednakże trzeba o tym, że tego rodzaju informacje nie dają pełnego obrazu o sytuacji na rynku pracy. Wynika to chociażby z tego faktu, że nie wszystkie osoby pozostające bez pracy rejestrują się w stosownych urzędach. Część z nich w ogóle sobie czymś takim głowy nie zawraca. Poza tym żadna tajemnicą nie jest, że wśród osób posiadających oficjalny status bezrobotnego mnóstwo jest takich, które – mówiąc potocznie – dorabiają na boku. Oczywiście, nie podpisują z tego tytułu żadnych umów i tym podobne, jest to typowa praca na czarno. Jest jeszcze jedna bardzo istotna kwestia, o której przy tej okazji koniecznie trzeba wspomnieć. Bezrobocie bardzo często ma wymiar patologiczni i jest dziedziczone. Dzieje się tak w rodzinach, których ogólna sytuacja jest bardzo ciężka, zaś ludzie zamiast szukać jakiegokolwiek zajęcia, wolą utrzymywać się z pomocy państwa, korzystać z zasiłków i tym podobne. Taka postawa przechodzi zaś z pokolenia na pokolenie – walczyć z nią w praktyce jest bardzo trudno. Państwo podejmuje różne kroki, aby zwalczać bezrobocie i sprawiać, aby było ono możliwie jak największe. Służą temu między innymi określone programy realizowane za pośrednictwem urzędów pracy, a których celem jest aktywizowanie osób bezrobotnych. Mówiąc o bezrobociu pamiętać należy także i o tym, że ma ono swoje zarówno negatywne, jak i pozytywne skutki. Spośród tych drugich wymienić można chociażby to, że bezrobocie powoduje, iż rynek pracy staje się bardziej konkurencyjny. Występuje bowiem takie zjawisko, że ludzie są lepiej zmotywowani do tego, aby kształcić się w zupełnie nowych dziedzinach i zmieniać swoje zawodowe kwalifikacje. Ci natomiast, którzy mają pracę, są lepiej zmotywowani do jej wykonywania.

Omawiając szeroko pojmowany temat pieniędzy, koniecznie trzeba wspomnieć o polityce pieniężnej – każdy zresztą niejednokrotnie miał sposobność z tym terminem się zetknąć. Polityka pieniężna określana jest również mianem polityki monetarnej. Pod pojęciem tym rozumieć należy kompleksowy zespół działań, dzięki którym można zapewnić stabilność w zakresie cen. Podejmuje je zazwyczaj bank centralny, nie mniej jednak może to być również i inna rządowa instytucja, jaka zdobędzie odpowiednie w tym temacie upoważnienia. W naszym kraju polityka pieniężna prowadzona jest generalnie przez trzy instytucje, a mianowicie przez Narodowy Bank Polski (jako bank centralny), Komisję Nadzoru Finansowego oraz Radę Polityki Pieniężnej. Polityka pieniężna ma zasadniczy wpływ nie tylko na podaż pieniądza, ale również i na kursy walut. Podzielić ją można na dwie zasadnicze kategorie, a mianowicie politykę twardą (innymi słowy – restrykcyjną) oraz miękką (mówiąc odmiennie – ekspansywną). W jednym i w drugim przypadku wykorzystywane są ściśle określone działania. Mówiąc natomiast o roli pieniądza w polityce monetarnej, to ma ona trojakie znaczenie. Raz, że jest środkiem płatniczym, po drugie – stanowi miernik wartości i wreszcie po trzecie – stanowi środek tak odroczonych w czasie płatności, jak i przechowywania wartości. W polityce monetarnej pieniądz występować może pod dwoma postaciami, a zatem w gotówkowej oraz bezgotówkowej. Polityka ta wykorzystuje wiele rodzajów instrumentów, aczkolwiek wspomnieć w tym miejscu można o tych trzech podstawowych. Są nimi perswazja oraz instrumenty kontroli tak selektywnej, jak i głównej. Na temat polityki pieniężnej funkcjonuje bardzo wiele rozlicznych teorii. Ponadto jest ona również częstym przedmiotem spekulacji i dyskusji prowadzonych przez ekonomistów. Niejednokrotnie wzbudza także kontrowersje – może nie tyle sama w sobie, co sposób jej prowadzenia przez instytucje do tego uprawnione. Jak bardzo skuteczne są tego rodzaju działania, to już zdeterminowane jest tym, do czego dokładnie zostały one wykorzystane – inaczej sprawa się przedstawia w przypadku pobudzania gospodarczej aktywności, odmiennie natomiast, jeżeli chodzi o jej przyhamowanie. Pamiętać przy tej okazji należy o tym, iż aktywność ta zawsze będzie zdecydowanie większa, jeżeli podjęte zostaną działania o charakterze restrykcyjnym. Powodów takiego właśnie, a nie innego stanu rzeczy wymienić w tym miejscu można sporo, na przykład spada podaż w zakresie kredytów dla pewnej grupy klientów.

Temat pieniędzy jest generalnie rzecz biorąc takim zagadnieniem, które można rozpatrywać na bardzo wielu płaszczyznach. Mówiąc jednak o pieniądzach, nie sposób przy tej okazji nie wspomnieć nic o mennicach. Mianem mennicy określany jest taki zakład, którego przedmiotem działalności jest przede wszystkim bicie monet, ale nie tylko. W zakresie jego działalności leży również bicie stempli oraz medali. Kiedy pada takie słowo jak mennica właśnie, nasuwa ono przede wszystkim skojarzenia z mennicą państwową, która to posiada monopol na to, aby bić monety trafiające do obiegu oraz medale i odznaczenia o charakterze państwowym. Oczywiście, kraje na świecie miewają zróżnicowane ustroje polityczne, w związku z czym występuje coś takiego jak pojęcie mennicy książęcej oraz królewskiej. Historia tego rodzaju zakładów jest bardzo długa, albowiem sięga ona jeszcze czasów starożytnych, a mówiąc precyzyjniej – siódmego stulecia przed naszą erą. Pierwsze mennice były powoływane do życia na terenie Azji Mniejszej. W epoce średniowiecza mennice były już bardziej rozpowszechnionymi zakładami – jeżeli chodzi o ich postać, to zasadniczo różniły się od tych dzisiejszych. Chodzi przede wszystkim o to, iż pod pojęciem mennicy rozumiano wówczas cały kompleks budynków. Duża przestrzeń była generalnie rzecz biorąc potrzebna z tego powodu, że przetrzymywano tam spore ilości kruszcu potrzebnego do bicia monet. Dodatkowo w każdym takim budynku znajdowały się potrzebne do tego narzędzia i rozmaite akcesoria, w związku z czym każdy z nich był przygotowany na to, aby w swoim zakresie zajmować się produkowaniem monet. Za organizację pracy całej mennicy odpowiedzialność ponosił mincmistrz. W takich zakładach zatrudnienie znajdowało z reguły kilkudziesięciu mincerzy. Bardzo często zdarzało się również i tak, że jeżeli władca (czy to książę, czy król zawarł z daną mennicą umowę w zakresie bicia monet państwowych, wówczas to mincmistrz sam osobiście nadzorował wykonywanie poszczególnych czynności i brał w nich bezpośredni udział. W naszym kraju pierwsze mennice zaczęły powstawać w jedenastym stuleciu. Było to zasługą palatyna Sieciecha (był on palatynem Władysława Hermana). Mennice te były prywatnymi zakładami zlokalizowanymi na włościach należących do wymienionego Sieciecha. Dzisiaj niestety dokładnie nie wiadomo, gdzie konkretnie się one znajdowały, nie mniej jednak przypuszcza się, iż jedna znajdowała się w okolicach Krakowa, a druga w pobliżu Kruszwicy – takiego zdania przynajmniej są w dzisiejszych czasach historycy.

Ekonomia jest pojęciem bardzo rozległym, kryjącym w sobie mnóstwo rozmaitych zagadnień. Jednym spośród nich jest monetaryzm. Obiektem zainteresowania tej ekonomicznej myśli jest to, w jaki sposób polityka pieniężna wpływa na państwowy dochód narodowy i co z tego wynika. Oczywiście, jak zatem nietrudno się domyślić, monetaryzm nie jest pojęciem jednoznacznym – wręcz przeciwnie, budzi wiele kontrowersji i wiele opinii na jego temat funkcjonuje. Różne zresztą są aspekty tego zjawiska i ekonomiści w zróżnicowany sposób do tego zagadnienia podchodzą. Monetaryzm bywa również niekiedy rozumiany jako wiara w to, że rozmaite mechanizmy rządzące rynkiem są bardzo skuteczne, natomiast państwo nie powinno w zbyt mocny sposób ingerować w sektor gospodarczy. Jednakże zdaniem wielu specjalistów, taki sposób pojmowania monetaryzmu nie jest tak do końca poprawny i właściwy. Teorie związane z monetaryzmem pojawiły się już w stuleciu dziewiętnastym stuleciu, nie mniej jednak monetaryzm w takiej postaci, w jakiej znany jest obecnie, pojawił się jako myśl ekonomiczna mniej więcej w połowie lat pięćdziesiątych minionego stulecia. Za jego twórcę uważany jest Milton Friedman, nie żyjący już ekonomista rodem ze Stanów Zjednoczonych. Zdaniem Friedmana, wyliczenie popytu na pieniądz nie jest czymś strasznie skomplikowanym – a to z tego powodu, że jest to zdeterminowane pewnymi czynnikami. Stworzona przez Friedmana teoria określana jest mianem ilościowej teorii pieniądza. Jest ona zupełną przeciwnością do teorii powstałej właśnie w wieku dziewiętnastym – chodzi w tym miejscu o keynesizm. Swoją nazwę zawdzięcza on twórcy, którym był John Maynard Keynes, ekonomista pochodzący z Wielkiej Brytanii. Swoją teorię przedstawił publicznie po raz pierwszy w latach trzydziestych minionego wieku – miało to dokładnie miejsce na trzy lata przed wybuchem drugiej wojny światowej. Teoria stworzona przez Keynesa z miejsca zyskała sobie całe grono zwolenników, ale pamiętać trzeba również o tym, że miała i nie mniej przeciwników. Na przełomie lat sześćdziesiątych oraz siedemdziesiątych ubiegłego wieku keneysizm zaczął tracić na swojej popularności na rzecz monetaryzmu właśnie. Wynikało to między innymi z faktu, iż pojawił się wówczas kryzys ekonomiczny, w związku z czym zaczęło na szeroką skalę pojawiać się bezrobocie. Nie tylko Milton Friedman zaliczany jest do grona najważniejszych przedstawicieli monetaryzmu. W tym gronie wymienić można także takie nazwiska jak między innymi Alan Arthur Walters i Allan H. Meltzer.